Behruzbek.uz

Muvaffaqiyat sari yo'l…

Umidsizlik: ko’ngilsizlik va muvaffaqiyatsizliklar odamni qanday «yo’q qiladi»

Inson salbiy holatlarni og’riqli ravishda boshdan kechirganda umidsizlikka tushib qoladi va bu amalga oshmagan umidlar va umidlardan umidsizlikka olib keladi. Achinish, osilgan nigoh, odatdagi kundalik ishlarga qiziqishni yo’qotish – aynan shu narsa umidsizlikni boshdan kechirayotgan odamda kuzatiladi. Keling, ushbu masalani batafsil ko’rib chiqamiz va qiyin davrda o’zimizga qanday yordam berishni tushunishga harakat qilamiz.

Hissiy umidsizlik nima?

Bu atama lotin tilidan tarjima qilingan “frustratio” so’zidan kelib chiqqan bo’lib, “bekor yoki bajarilmagan kutish” degan ma’noni anglatadi. Frustratsiya – bu oddiy so’zlar bilan aytganda, qattiq umidsizlik natijasida paydo bo’lgan ruhiy holat. Biror narsa qilish, biron narsaga intilish, odamda ma’lum bir yoqimli kutishlar bo’lgan, ammo ular amalga oshmadi, rejalar barbod bo’ldi. Bu umidsizlik hissi tug’diradi, uning chuqurligi shaxsning hissiy holati qanchalik azoblanishiga bog’liq. Psixologlarning aytishicha, muvaffaqiyatsizlikka uchragan chalkashlik va qayg’u tabiiy reaktsiya. Ammo agar inson buni uzoq vaqt davomida his qilsa, demak, bu psixikaga ta’sir ko’rsatadigan muammoga aylanadi.

Ko’ngilsizlik – bu psixikaning shikastlanishiga olib keladigan, salbiy oqibatlarga olib keladigan hissiy holat. Chuqur xafagarchilik fonida, qattiq tushkunlik paydo bo’lib, ko’pincha depressiyaga aylanadi. Inson doimo yomon kayfiyatda, uning xarakteri o’zgaradi, tajovuzkorlik va g’ayritabiiy xatti-harakatlar paydo bo’ladi. Shuning uchun bu holatning sabablarini o’z vaqtida topish va undan xalos bo’lishni boshlash muhimdir.

Umidsizlik sabablari, alomatlari va oqibatlari

Ko’ngilsizlik provokatorlari – bu turli xil voqealar va holatlar, yaqinlaringiz va muhim odamlarning harakatlari, qabul qilingan qarorlar. Noto’g’ri tushunchalar va noto’g’ri xulosalar fonida paydo bo’lgan ushbu holatning ko’plab misollari mavjud. Bunday ruhiy holatni keltirib chiqaradigan barcha omillar 4 turga bo’linadi:

  • jismoniy;
  • psixologik;
  • biologik;
  • ijtimoiy.

Jismoniy ko’ngilsizliklarga moliyaviy cheklovlar, qamoq jazosi kiradi. Psixologik narsalar orasida – bilim etishmasligi yoki etishmasligi, qo’rquv, shubha. Ko’ngilsizlikning biologik sabablari qarish, tashqi xususiyatlar, tashqi ko’rinishdagi o’zgarishlardir. Ijtimoiy sabablar – bu boshqalar bilan muloqot qilish bilan bog’liq bo’lgan hamma narsa.

Ko’ngilsizlikning asosiy belgilariga quyidagilar kiradi.

  • hatto ahamiyatsiz sabablarga ko’ra tashvish, tashvish;
  • umidsizlik va umidsizlik hissi;
  • muammoni hal qilish imkoniyatiga ishonch etishmasligi;
  • asabiylashish;
  • izolyatsiya.

Insonning ko’ngilsizlik holatidagi xatti-harakatlari davlatning tabiatiga qarab turlicha bo’ladi. Bu har qanday yo’l bilan chalg’itishni istashida ifodalangan muammodan qochish bo’lishi mumkin. Agar biror kishi muammoning jiddiyligini ko’rsa va uni tushunsa, u diqqatini jamlaydi, ammo salbiy his-tuyg’ular unga echim topishga xalaqit berishi mumkin. Ba’zida ko’ngilsizlik holati, aksincha, kuchning kuchayishiga olib kelishi va odamni vaziyatni tuzatish yo’llari va usullarini izlashga undashi mumkin.

Voqealarning to’g’ri rivojlanishi, qisqa tajribadan so’ng, odam umidsizlikka ijobiy munosabatda bo’lganda paydo bo’ladi. U echimlarni izlay boshlaydi va nimanidir o’zgartirmoqchi bo’ladi. Qiyin vaziyatlar salbiy tajribalarni eslab qolishimizga va kelajakda xatolardan saqlanishimizga imkon beradi. Ammo agar tushkun hissiy holat uzoqroq davom etsa, biz umidsizlikning salbiy oqibatlari bilan shug’ullanamiz, ular orasida tajovuz, maqsadlardan chetga chiqish, orqaga qaytish, muvaffaqiyatsizliklarimizni tuzatish, befarqlik bo’lishi mumkin.

Xafagarchilikdan xalos bo’lish bo’yicha maslahatlar

Endi siz ushbu holat psixologiyada nimani anglatishini, uning sabablari, alomatlari va oqibatlari qanday ekanligini bilasiz. Hech kim umidsizlikdan immunitetga ega emas, ammo undan qanday qutulish kerakligini bilish umidsizlikdan chiqishni osonlashtirishi mumkin. Ushbu maslahatlardan foydalaning:

  1. O’zingizga tashqi tomondan qarang. O’z nuqtai nazaringizni o’zgartirish ko’pincha foydalidir. Ba’zan maqsad shunchaki erishib bo’lmasligini tushunishga keladi.
  2. Amalga oshirilmagan umidlarni yana bir bor ko’rib chiqing va ularni qadrlang. Ehtimol, ular siz uchun unchalik muhim emasmi?
  3. Maqsadlarni qayta belgilang, yangi rejalar tuzing. Agar siz hali ham istaklaringizning bajarilishiga erishmoqchi bo’lsangiz, hamma narsani yaxshi o’ylab, boshidan boshlang. Har bir qadamning qiyinligi va maqsadga muvofiqligini taxmin qiladigan bosqichma-bosqich reja tuzishingiz kerak bo’lishi mumkin.
  4. Muddatni belgilang. Maqsadingizga erishish uchun qancha vaqt ketishini aniqlashga urinib ko’ring, tugash sanasini belgilang, ammo haqiqatda turing.
  5. Sabrli bo’ling. Shoshilishning hojati yo’q, agar maqsad haqiqatan ham muhim bo’lsa, siz sabr qilishingiz mumkin.
  6. Tanaffus qilishni o’ylab ko’ring. Biz charchaganimizda va hissiy charchoqni kuchaytirsak, bu muammolarni samarali hal qilishga xalaqit beradi. Ehtimol, sizga qisqa tanaffus, yaxshi dam olish, sevimli mashg’ulotlariga qaytish kerakmi?

Psixologlarning ta’kidlashicha, umidsizlik yuqori aql-zakovat belgisidir, chunki bu holatdagi odamlar sabab-oqibat munosabatlarini o’ylab, tahlil qila oladilar. Va siz ushbu holatdan foyda ko’rishingiz mumkin. Agar siz nima uchun bunday hissiy holat sizni engib o’tganligini va unga qanday qarshi turishni tushunsangiz, paydo bo’layotgan g’azab energiyasini to’g’ri yo’nalishga yo’naltirishingiz mumkin, boshqa tomondan, maqsadlaringiz va harakatlaringizga qarab, nimanidir yaxshi tomonga o’zgartirishingiz mumkin. 

Manba:blog.wikium.ru