Tilga oid taqiqlar qayerdan kelib chiqadi va ularni qanday aylanib o’tish mumkin

Tilga oid tabu bizning hayotimizda bo’lgan va mavjud. Bu dunyoda juda ko’p “ruxsat berilmagan” narsalar bor, masalan, siz odobsiz so’zlarni aytolmaysiz, boshqa odamning ko’ziga tikilib o’tirmaysiz, shuningdek suhbatdoshning yoshi yoki uning maoshi bilan qiziqishingiz mumkin. Ba’zi taqiqlar eskiradi va unutiladi, ularning o’rniga yangilari keladi. Mashhur filolog Maksim Krongauz nima uchun bu sodir bo’layotganini biladi.


Tabu tasnifi

Krongauzning fikriga ko’ra, dunyoni shartli ravishda inson qismiga, yuqori kuchlar qismiga va quyi kuchlarga bo’lish mumkin. Odatda taqiqlangan oxirgi ikki qism yoki alohida hodisalar. Qadimgi davrlarda shayton va xudoning ismlarini talaffuz qilish ko’pincha taqiqlangan.

Ba’zi madaniyatlarda odamning ismini yashirish odat tusiga kirgan va bu ba’zi qo’rquvlar bilan bog’liq. Biror narsani taqiqlash bir vaqtning o’zida barcha darajalarda namoyon bo’lishi mumkin – inson, pastki va yuqori darajalarda. Bunga o’lim kiradi, bu esa uni boshqarib bo’lmaydigan narsadir va yuqori kuchlarga tegishli. Shu bilan birga, o’lim ham yoqimsiz narsadir va salbiy his-tuyg’ularni keltirib chiqaradi.

Shuningdek, taqiq umuman mavzuga taalluqli bo’lishi mumkin, masalan, hatto zamonaviy dunyoda ham jinsiy aloqa to’g’risida ochiq gapirish odat emas. Bunday tabularni kuchsizlarga bog’lash mumkin, chunki agar kerak bo’lsa, odam bu mavzuga tegishi mumkin, hatto u buni qilmasligini tushunganida ham. Ammo, agar kerak bo’lsa, iborani evfemizm bilan almashtirish mumkin, masalan, allaqachon biroz boshqacha ko’rinadigan yotoq so’zi yordamida. Qat’iy taqiqlar mavjud bo’lib, ularni buzganlik uchun jiddiy jazo choralari qo’llanilishi mumkin.

Shuni ham ta’kidlash joizki, odatda, barcha taqiqlar ma’lumotli, madaniy va dindor bo’lgan, ammo shu bilan birga aholining yuqori va quyi qatlamlarida umuman bo’lmagan o’rta sinf odamiga tegishli.

So’zlar va odobsiz so’zlarni qasam iching

Kufrga oid tabualar Frantsiyada, shuningdek Angliya va Germaniyada mavjud edi. Biroq, vaqt o’tishi bilan suhbatda so’kish so’zlari paydo bo’lishi istisnoga qaraganda odatiy holga aylandi. Jamiyatda odobsiz so’zlarni ishlatish odat tusiga kirmaganiga qaramay, ular turli filmlarda juda mashhur.

Rossiyada behayo so’zlarni taqiqlash dunyoning boshqa mamlakatlariga qaraganda kuchliroqdir. Buning sababi Sovet tarbiyasi va ko’p narsalarga eski yondoshishdir. Mat biron bir tarzda jinsiy a’zolar yoki jinsiy aloqa mavzusiga ta’sir qiladigan, jamiyatda gapirish odatiy bo’lmagan so’zlarni anglatadi.

Ko’pincha har qanday so’zlarning taqiqlanishi, adabiy ma’no jargon ma’nosini siqib chiqarishi tufayli yuzaga keladi. Ilgari odamlar o’qishni tugatganligini aytishgan, ammo bugungi kunda bunday so’z jinsiy aloqa bilan bog’liq deb qabul qilinmoqda. Shunga asoslanib, bu so’z nega endi adabiyotda ishlatilmagani aniq bo’ladi.

Shitirlash

Tabular bilan bog’liq barcha taqiqlarni jamiyat buzishi mumkin. To’g’ridan-to’g’ri buzilish, odam tajovuzkor sifatida harakat qilganda va taqiqni qasddan buzganda sodir bo’ladi. Ikkinchi uslub evfemizmlarni o’z ichiga oladi, chunki taqiqlangan so’zni ma’nosini yo’qotmasdan almashtirish mumkin.

Rus tilida, hatto qadimgi davrlarda ham “ark” ildizi va ayiq so’zini talaffuz qilish taqiqlangan edi. Ushbu hayvon totem deb hisoblangan va vaqt o’tishi bilan bu so’z o’z faoliyatini to’xtatgan. Biroq, odamlar hali ham hayvonni ushbu so’z bilan belgilab, eslashlari kerak edi. Shunday qilib, ayiq “asal yeyuvchi” degan ma’noni anglatuvchi evfemizmga aylandi.

Shunday qilib, rus tilida so’zlarni almashtirish, odamlar nutqni cheklashga rioya qilish zarurligiga duch kelganda sodir bo’ladi. Masalan, ko’pchilik odobsiz so’zlarni cheklangan so’zlar bilan almashtirishni o’rgandilar, ularning talaffuzi paytida nimani anglatishi aniq bo’ladi. Ko’p so’kish so’zlari jinsiy aloqa bilan bog’liq va bugungi kunda betaraf bo’ladigan iboralar yo’q. Shunga asoslanib, juda qo’pol bayonotlar yoki evfemizmlar mavjud.

Masalan, “hojatxona” so’zi “hojatxona”, “hojatxona” so’zlarini, o’z navbatida, “hojatxona” ning o’rnini qanday egallaganini keltirish mumkin. Ammo ilgari “hojatxona” biz eshitishga va aytishga odatlangan narsalarni umuman anglatmas edi.

Tabu so’zlar va bolalar

Yuqorida biz tabu so’zlar kattalar hayotida nimani anglatishini aniqladik. Biroq, bolalar juda qiziquvchan va bir necha soniya ichida yangi so’zlarni olishadi. Bunday holda, kattalar masofani bosib o’tishlari shart emas va u buni aniqlab olishiga ishonishlari kerak, ammo bolaga nima uchun u yoki bu so’zni aytishning hojati yo’qligini tushuntirish yaxshiroqdir.

Aksariyat hollarda taqiqlangan so’zlarni talaffuz qilishni taqiqlash jamiyatda qabul qilingan xulq-atvor me’yorlari bilan bog’liq. Odamlar taqiqlangan mavzular va so’zlarni ochiq muhokama qilishga odatlanmagan, chunki ular samimiy tajribalar ro’yxatiga kiradi. Kattalar ko’pincha bunday mavzularga yoqimsiz va jirkanch narsa kabi munosabatda bo’lishadi.

Har bir ota-ona farzandiga jamiyatda qo’llab-quvvatlanishi mumkin bo’lgan va qo’llab-quvvatlanmaydigan mavzularni tushunishda yordam berishi kerak. Buning uchun bolaga qanday so’zlarni his-tuyg’ularni ifodalash yaxshiroq ekanligini va qandaydir noto’g’ri so’zni qanday almashtirish mumkinligini tushuntirish tavsiya etiladi. Shunday qilib, tabu mavzularidagi bilimlaringizni rivojlantirsangiz, ular atrofida bemalol aylanishingiz va bu borada bolangizga yordam berishingiz mumkin.

Manba: blog.wikium.ru

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi.

+ 70 = 77

Previous post Tomas teoremasi: Badiiy adabiyot bizning haqiqatimizni qanday o’zgartiradi?
Next post G’azab muammoni hal qilmaydi: bu hissiyotni qanday yengish kerak