Behruzbek.uz

Muvaffaqiyat sari yo'l…

Shafqatsizlik

Turli xil fikr maktablari shafqatsizlik va qasos masalalariga turlicha munosabatda bo’lishadi.

Bitta maktab shafqatsizlik degan narsa yo’qligiga ishongan. Rag’batlantirishga javob bor. Bu dunyoda mumkin bo’lgan narsa joizdir. Aks holda, bunday bo’lmaydi. Shuning uchun, siz birovni “shafqatsiz” deb atay olmaysiz. Bundan tashqari, “shafqatsizlik” mutlaq tushunchalar toifasiga kiradi. Bu shuni anglatadiki, u mavjud yoki yo’q. Va shuning uchun harakatni absolyut tushunchasiga nisbatan boshqa biron bir kontseptsiya nuqtai nazaridan baholash mumkin emas.

Boshqa bir maktab, aksincha, shafqatsizlik shaxs rivojlanishining o’lchovidir, deb hisoblashgan. Jamiyatda birga yashash va boshqa tirik mavjudotga nisbatan xatti-harakatlarni amalga oshirish qobiliyati bilan ifodalangan, uning ko’ziga o’zini tutgan holda, uning ehtiyojlarini qondirish uchun unga jismoniy yoki ruhiy azob berish. Inson qanchalik rivojlangan bo’lsa, jamiyatda qabul qilingan o’zini o’zi ifoda etish me’yorlariga mos kelmaydigan ba’zi bir harakatlarni amalga oshirish ehtimoli shunchalik past bo’ladi, deb ishonishgan.

Ammo shu bilan birga, harakatni boshqasiga nisbatan ifodalaydigan har qanday tushunchani bunday talqin qilishda sub’ektivlikning katta ulushi va atrofdagi dunyoning xulq-atvor normalariga ta’siri borligi taxmin qilingan.

Shunday qilib, bitta sulola davrida, dushmanni pastki qismlardan boshlab, bo’laklarga ajratish shafqatsiz deb hisoblanmagan.

Va boshqa bir sulola davrida sekin o’ldirish shafqatsizlik deb hisoblangan. Dushman, agar u sizga loyiq bo’lsa (chunki siz u bilan jang qilsangiz), azob chekmasdan o’lishga haqli.

Yana bir maktab bor edi. Uning falsafasi er yuzidagi barcha narsalardan farq qilardi. Shafqatsizlik masalasida maktab asoschisi uning qanday harakat qilishini faqat odam o’zi belgilashi mumkin deb hisoblagan. Hech kim birovning faoliyatini hech qachon baholay olmaydi.

Mavjud barcha qoidalar ma’lum bir shaxs yoki odamlar guruhining narsalari bilan bog’liq. Bu munosabat sub’ektivdir. Va buni boshqalarga yuklash joiz emas. Jamiyat o’z o’rtoqlaridan birining xatti-harakatlarini qabul qilishi yoki qabul qilishi mumkin, ammo uni ma’qullash yoki qoralashga ma’naviy huquqi yo’q.

Manba:b17.ru