Behruzbek.uz

Muvaffaqiyat sari yo'l…

Psixologiyada vaqt va harakatni idrok etish jarayonining qonuniyatlari

Idrok inson faoliyatining muhim tarkibiy qismidir. Bu atrofdagi yo’nalishni aniqlaydi.

Harakat va idrok o’rtasida to’g’ridan-to’g’ri bog’liqlik mavjud. Shaxsning qanday harakat qilishi uni qanday qabul qilishiga ta’sir qiladi. Idrok maqsadga muvofiq va faqat amalda faol bo’ladi.

Idrok fazoviy, vaqtinchalik, harakat bilan bog’liq. Vaqt va harakatni idrok etish naqshlarini ushbu materialda ko’rib chiqamiz.

Psixologiyada vaqt

Psixologiya nuqtai nazaridan vaqt kategoriyasi qarama-qarshi qiymatdir. Ko’pgina farazlar va tushunchalar mavjud, ammo tadqiqotchilar ushbu hodisa haqida bir fikrga kelmaganlar. Shuningdek, aniq ta’rif yo’q.

Fikrlarning parchalanishiga va idrok etish tomoniga ta’sir qiladi. Olimlar vaqtni odam tomonidan qanday idrok etilishi haqida umumiy xulosaga kelmagan.

Idrokka ta’sir etuvchi omillar orasida ular birlamchi va vositachilikni ajrata olmaydilar. Shunga o’xshash vaziyatlarda, bir holda, harakatlarning to’yinganligi sezilarli bo’lib chiqadi, boshqasida – hissiy tajribalarning keskinligi.

Vaqtni va uning idrokini belgilovchi omillarni baholash juda qiyin. Vaqt – bu inson bilan o’zgarib turadigan dinamik birlik.

Har bir yosh bosqichi o’z vaqtini oldingi hayot bilan taqqoslash bilan tavsiflanadi. Shuning uchun olti oylik farq bilan bitta mavzuni o’rganish natijasida olingan ma’lumotlar, ikki kishining idrok parametrlari har xil bo’lganidek, har xil bo’ladi.

Ushbu masalani o’rganish qiyinligi shundaki, bugungi kunda barcha muhim toifalarni birlashtirish mumkin emas. Ushbu toifalar orasida:

  • metabolik jarayonlarning tezligi;
  • genetika;
  • ob-havo;
  • ekologik omil;
  • vaziyat komponenti;
  • tarixiy miqyosda umumbashariy vaqtni idrok etish.

Ba’zi tadqiqotchilar, hozirgi zamonda o’tmish tajribasi bilan ajralib turadigan idrok haqida ham gapirishadi. Biroq, bunday tushunchalar o’rganilayotgan masalaga yanada chalkashliklar keltirib chiqaradi. Shuning uchun ko’plab olimlar aniq bir asosni belgilashni va muammoni echimsiz qoldirishni afzal ko’rishadi.

Harakatni idrok etish

Ushbu turkum harakatni vaqt va makonda idrok etishdir.

Harakatni baholash to’g’ridan-to’g’ri odam vaqt oralig’ini qanday qabul qilishiga bog’liq. Masalan, ishlab chiqarish faoliyati. Bu erda odam harakat tezligini, uning shakli, yo’nalishi, ko’lamini baholaydi.

Harakatning boshlang’ich idrok etilishi harakat elementlarining farqlanishining etishmasligi bilan tavsiflanadi. Aniqroq tushunish uchun aktni tarkibiy qismlarga ajratish kerak. Keyin ularni harakatning to’liq rasmiga birlashtirishingiz kerak.

Qabul qilish

Taklif etilayotgan tasnif faoliyatning xususiyatlariga asoslangan bo’lib, u qay darajada maqsadga muvofiqdir.

Shu nuqtai nazardan, idrok ixtiyoriy (qasddan) yoki beixtiyor (bilmagan holda).

Ixtiyoriy idrok ob’ektlarning g’ayrioddiyligini, ularning yorqinligini, ularning inson manfaatlariga qanchalik mos kelishini qo’zg’atadi. Ushbu idrokning asosiy xususiyati – bu aniq maqsad va irodaviy faoliyatning yo’qligi.

Ixtiyoriy in’ikosdan farqli o’laroq, vazifalar bog’liq. Masalan, maqsad – mavzu bilan tanishish, uning o’ziga xos xususiyatlariga e’tibor berish zaruriyati.

Qasddan idrok etish har doim ham shaxsiy tashabbuslar bilan bog’liq bo’lgan qandaydir faoliyat – ta’lim, mehnatning tarkibiy qismidir.
wikium.ru