Behruzbek.uz

Muvaffaqiyat sari yo'l…

Muhandislik psixologiyasining rivojlanish usullari va tarixi

Muhandislik psixologiyasi inson va texnika tandemining axborot muvofiqlashtirish xususiyatlarini o’rganadigan bo’limdir. Ushbu jarayonlarni bilish “organizmlar” ni, shu jumladan odam va mashinani to’g’ri loyihalash, yaratish va boshqarish uchun zarurdir.

Muhandislik psixologiyasi operatorlar faoliyati va mashinalarning ishlashi o’rtasidagi yaqin aloqalarni o’rganish bilan shug’ullanadi, odamga tayinlangan etakchi rol bilan. Inson va texnika tegishlicha mehnat predmeti va vositasi sifatida qaraladi. Ya’ni, inson va texnika o’rtasida shakllangan munosabatlar ilmiy intizomning predmetidir.

Muhandislik psixologiyasining rivojlanish tarixi

Texnologiya va psixologiya elementlarini birlashtirgan ilmiy bo’lim uch bosqichda ishlab chiqilgan:

XX asrning 20-60 yillari

Ushbu davrda intizom boshlang’ich bosqichida edi. Amaliy tadqiqotlarning bilimlari va natijalari to’plandi. Ushbu sohadagi ilmiy yutuqlarning asosi texnologiyaning jadal rivojlanishi va ushbu tendentsiya bilan bog’liq ilmiy tajribalar bo’ldi.

Muhandislik psixologiyasining otalari Amerika, Angliya va SSSR mutaxassislari edi. Rossiyada ushbu yo’nalish texnika va mehnat psixologiyasiga bag’ishlangan ishlanmalar bilan boshlandi. Ellikinchi yillarda B.Lomov boshchiligidagi sanoat psixologiyasi laboratoriyasi paydo bo’ldi. Keyinchalik u “Inson va texnika” monografiyasini yozdi, bu ushbu sohadagi ko’plab tadqiqotlarga turtki bo’ldi.

60-90 yil

Ilgari olingan empirik ma’lumotlar uchun nazariy asos berilgan. Muhandislik psixologiyasi antropotsentrizm prizmasi orqali ko’rib chiqiladi. Aynan shu bosqichda odam sub’ekt, texnologiya vositadir degan fikr paydo bo’ladi.

Agar 60-yillarga qadar odam shaxssiz shaxs sifatida qabul qilingan bo’lsa, unda ikkinchi bosqichda u boshqaruv paneli bilan o’zaro aloqada bo’lgan shaxs sifatida hisobga olinadi.

Zamonaviylik

Bugungi kunda inson nafaqat tizimning elementi sifatida qaralmoqda. Zamonaviy muhandislik psixologiyasi texnologiya bilan birgalikda olib boriladigan faoliyatni loyihalashga qaratilgan.

Tadqiqot usullari

Muhandislik psixologiyasini tadqiq qilish ikki usulga asoslangan:

Suhbat

Ushbu usul operator qaerda xato qilganini va nima uchun ekanligini aniqlash zarur bo’lganda tanlanadi. Shuningdek, suhbat profilaktik xarakterga ega bo’lishi mumkin.

Suhbat davomida odamga oldindan tayyorlangan savollar beriladi. Ularning shakli va tartibi mavzuning qanday munosabatda bo’lishiga va suhbatning qanday tomonga o’zgarishiga qarab o’zgartiriladi.

Kuzatuv

Passiv usullarni nazarda tutadi. Kuzatuvchi operatorni kuzatib boradi va u qancha ekanligi haqida taassurot qoldiradi:

  • vakolatli;
  • samarali;
  • ish oqimi uchun muhim qarorlarni qabul qilishga tayyor;
  • operatsion;
  • uning harakatlarida aniq;
  • hissiyotlarni boshqarish va xotirjamlikni saqlashga qodir.

Tadqiqot natijalarini ob’ektiv talqin qilish uchun kuzatuvchi operator ishining nuanslarini yaxshi bilishi kerak. Shuningdek, u ushbu tadqiqot usulining psixologik nozik tomonlarini tushunishi va kuzatish uchun berilgan vazifani aniq tushunishi kerak.

Ikki ilmiy fanning sinteziga aylangan muhandislik psixologiyasi mehnat sohasining rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko’rsatdi. Aynan uning yordami bilan odamning mashina bilan o’zaro aloqasini osonlashtiradigan va ish jarayonini samaraliroq qiladigan yangi texnologiyalar joriy etilmoqda.

Muhandislik psixologiyasining amaliy qiymatini baholab bo’lmaydi. Bu murakkab texnik komplekslar bilan o’zaro aloqada bo’lgan xodimlarning yuqori sifatli professional va psixologik tayyorgarligini ta’minlaydi, stress darajasini pasaytirishga yordam beradi. Bundan tashqari, unumdorlikni kam vaqt sarflab yaxshilaydi.

wikium.ru